از همه جا و همه چيز بسير تكاملى بشر متوجّه شود و براى او توضيح شود كه انسان در دوران شبانى بيابانگردى و يا غار نشينى و به جنگل بسر بردن احتياج بمربى و قانون و حكومت نداشت و اينكه شما امروز مىبينيد در نتيجه‌ى جبر تاريخ و سير تكاملى بشر است كه حاكم و مربّى و كتاب و قانون پيدا كرد 2 - آخر آيه « وَاللَّه يَهْدِي ) * - الخ » از مربوط كردن تربيت بخواست خداوند مقصود اختلاف استعدادها است يعنى بموجب اراده‌ى ازلى و تشعشع قدرت بىنهايت ، موجودات متفاوت هستند و آن افراد انسانى كه استعداد هدايت در نهادشان گذارده شده است به راه راست خواهند رفت . [ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 214 ] أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَأْتِكُمْ مَثَلُ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ مَسَّتْهُمُ الْبَأْساءُ وَالضَّرَّاءُ وَزُلْزِلُوا حَتَّى يَقُولَ الرَّسُولُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه مَتى نَصْرُ اللَّه أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّه قَرِيبٌ ( 214 ) معنى لغات : « حَسِبْتُمْ » پنداشتيد و گمان كرديد . « ضراء » سختى و قحطى و نقص مال و تلف جان . « زُلْزِلُوا » از مصدر زلزال بر خود لرزيدن و بيتاب شدن . جهت نزول : طبرى از قتاده و سدّى روايت است كه : چون در جنگ خندق مسلمانان برنج و محنت گرفتار شدند اين آيه نازل شد . ابو الفتوح : روايت شده است بعد از جنگ احد عبد اللَّه بن ابىّ سلول مسلمانان را ملامت مىكرد كه بيهوده خود را بكشتن ميدهيد براى يارى محمّد . اين آيه نازل شد .